ICT in het basisonderwijs
Toepassingsmogelijkeden van de computer
Een digitaal prentenboek
De klas maakt een digitaal prentenboek
Het maken van een digitaal prentenboek
Conclusie
ICT in het basisonderwijs
De computer speelt een steeds grotere rol in de maatschappij, de inzet van computers in het onderwijs kan niet uitblijven. De komst van de computer en met name het internet heeft voor een ware revolutie gezorgd. De computer is nu naast een spelcomputer, besturings- en tekstverwerkingsmiddel, een communicatiemiddel en een bron van informatie. Sinds enkele jaren zijn er op iedere basisschool enkele computers aanwezig. Werden deze computers in het begin vooral ingezet als tekstverwerkers en spelcomputers, vandaag de dag zijn de mogelijkheden veel groter.
De eerste stap in het efficiënt gebruik van de computer is het creëren van een goede ruimte of computerhoek en de aanwezigheid van de juiste materialen. Onmisbaar is een goed werkende computer, het liefst aangesloten op een netwerk met internetverbinding. Deze computer is voorzien van een geluidskaart met boxen en een microfoon. Daarnaast moeten basisprogramma’s als Microsoft Word, Paint en Powerpoint aanwezig zijn.
Naast de juiste materialen is ook de plaats van de computerhoek van belang. De computer moet op een plek staan waar geen hinderlijke reflectie is van zonlicht of lampen. De boxen en de computer moeten zo geïnstalleerd zijn dat er twee kinderen tegelijk op de computer kunnen werken. Daarnaast moet deze op ooghoogte staan en moet de afstand tot het beeldscherm niet te groot, maar ook niet te klein zijn. Voor kleuters is het lastig om op een klein oppervlak te werken, een grote muismat kan voor hen een uitkomst bieden.
De tweede stap is kennis van zaken hebben. Tien jaar geleden kon men niet verwachten dat de rol van de computer vandaag de dag zo groot zal zijn. Veel leerkrachten, voornamelijk de oudere generatie, heeft moeite met het werken met de computer. Bijscholing van leerkrachten d.m.v. cursussen of m.b.v. collega’s is geen overbodige luxe. Daarnaast is het van belang om contact te hebben met een bedrijf of ouder die gespecialiseerd is in het werken met computers. Mocht zich er een technisch probleem voordoen, dan is het belangrijk dat deze zo spoedig mogelijk opgelost kan worden.
In het onderwijs is het van belang dat het gebruik van de computer niet als doel, maar als middel wordt gezien. Hierboven staan een aantal voorwaarden voor het werken met de computer. In de komende hoofdstukken staan enkele voorbeelden van het gebruik van de computer binnen het basisonderwijs. Hierbij wordt eerst gelet op de mogelijkheden die de computer de leerkrachten kan bieden. Daarna wordt er gekeken naar verschillende mogelijkheden om de taalvaardigheid van leerlingen te vergroten. Het doel van de komende hoofdstukken is om leerkrachten van de kleutergroepen te motiveren om de computer zo efficiënt mogelijk in te zetten.
Toepassingsmogelijkheden van de computer
De computer en de leerkracht
De computer speelt een steeds grotere rol in het onderwijs. De computer wordt niet alleen gebruikt als leermiddel voor de leerlingen, maar bied ook mogelijkheden voor de leerkrachten. Hieronder worden drie voorbeelden gegeven van deze mogelijkheden. Hierbij kijk ik naar het gebruik van e-mails, het bijhouden van een website en het digitale leerlingvolgsysteem.
Een weblog of klassensite is een mogelijkheid om aan de buitenwereld te laten zien wat zich zoal in de klas afspeelt. Veel basisscholen hebben een school website. Op deze website kunnen zij veel basisinformatie over hun school plaatsen, denk hierbij aan; waar staat de school voor, hun schoolgids, informatie over het team enz. Dit soort informatie is vooral interessant voor ouders die op zoek zijn naar een geschikte school. Daarnaast kan deze website uitgebreid worden met de wekelijkse nieuwsbrieven, foto’s van belangrijke gebeurtenissen en werkjes van leerlingen. Naast de algemene school website maakt een klassensite of weblog zijn opmars. Op deze sites kan de leerkracht foto’s, informatie, werkjes, projecten en andere zaken plaatsen. Deze persoonlijke groepspagina geeft ouders, familie en vrienden de mogelijkheid om een kijkje in de klas te nemen. Dit is een mooie gelegenheid om de betrokkenheid van ouders en verzorgers te stimuleren.
Het versturen van e-mail is een manier om in contact te komen met ouders of collega’s. Dit is een snelle en efficiënte manier van communicatie. Je kan met een paar drukken op een knop hetzelfde bericht naar meerdere mensen sturen. Helaas kent het versturen van e-mail ook veel nadelen; je bent er niet zeker van dat het bericht is aangekomen, het kan een tijd duren voordat iemand het bericht leest, een e-mail kan bij een verkeerde persoon terecht komen en nog niet iedereen is in het bezit van een internetverbinding of e-mailadres. Bij het versturen van een e-mail moet je hier altijd rekening mee houden, het versturen van persoonlijke informatie per e-mail is om daarom niet aan te raden. Het versturen van e-mail kan een aanvulling zijn op andere manieren van communicatie tussen een leerkracht en de ouders/verzorgers. Het zou echter nooit ter vervanging van een brief of persoonlijke communicatie gebruikt mogen worden.
Bedrijven zijn druk in de weer met het ontwerpen en op de markt brengen van digitale leerlingvolgsystemen. Het voordeel van het digitale leerlingvolgsysteem is dat de gegevens slechts ingevoerd hoeven te worden, de computer kan deze gegevens verder verwerken en de resultaten uitwerken. Daarnaast kunnen specifieke gegevens op ieder gewenst moment weergegeven en uitgeprint worden. Naast de digitale leerlingvolgsystemen waarbij de gegevens handmatig ingevoerd moeten worden bestaan er ook programma’s die dit automatisch doen. Deze programma’s zijn gekoppeld aan toetsen, de toetsgegevens worden automatisch opgeslagen en verwerkt. Dit bespaart de leerkracht veel papieren rompslomp.
Naast de communicatie- en opslag mogelijkheden van de computer brengt het ook andere voordelen met zich mee. Op het wereldwijde web zijn talloze educatieve sites te vinden. Hier kan de leerkracht o.a. educatieve software, werkbladen, lesideeën en kleurplaten downloaden. Deze materialen kunnen gebruikt worden ter verrijking van het eigen onderwijs. Daarnaast zijn werkbladen via Microsoft Word makkelijk aan te passen of zelf te maken. Als je als leerkracht de weg weet te vinden op het internet en goede keuzes weet te maken dan gaat er een wereld voor je open.
De computer en het oudere kind
De mogelijkheden van de computer zijn eindeloos voor leerlingen die al zelfstandig kunnen lezen en schrijven. Het oudere kind kan de computer gebruiken als bron van informatie, tekstverwerker, communicatiemiddel, spelcomputer, atlas en nog veel meer. Met het oog op taal heb ik twee voorbeelden uitgekozen die een bijdrage leveren aan de taalontwikkeling van leerlingen; het opzetten van een mailproject en het maken van een klassenkrant.
Elektronische communicatie kan als leermiddel ingezet worden in het basisonderwijs. Het is voor leerlingen niet alleen van belang dat ze om leren gaan met deze vorm van communicatie maar het is ook betekenisvol. Het schrijven en versturen van een e-mail is persoonlijk, leerlingen weten naar wie zij het bericht sturen en zijn verzekerd van een antwoord. Daarnaast kan de drempel om iets te schrijven voor sommige leerlingen lager liggen dan iets vertellen.
Er zijn verschillende manieren om e-mail projecten op te zetten. De leerkracht kan ervoor kiezen om de leerling helemaal vrij te laten in de recipiënt van het bericht en van het onderwerp. De leerling krijgt dan de ruimte om mails te sturen naar familie of vrienden. De leerkracht kan er ook voor kiezen om een gericht project op te zetten, denk hierbij aan het sturen van e-mails naar andere scholen. Leerlingen kunnen in deze berichten hun ervaringen op school vertellen en lezen over andermans ervaringen. Een project als dit kan ook plaatsvinden tussen verschillende klassen binnen één school of zelfs met scholen in het buitenland. In de onderbouw kan de leerkracht ervoor kiezen om een vaste hulpouder aan te stellen die eens in de één of twee weken de tijd neemt om mailtjes van enkele leerlingen te lezen en hierop te antwoorden. Het voordeel hiervan is dat deze hulpouder weet wat er in de klas gebeurdt en hier gericht vragen over kan stellen.
De rol van de leerkracht bij het versturen van e-mail staat centraal, de leerkracht moet de mailtjes op inhoud beoordelen, e-mail kan immers door iedereen gelezen worden. Daarnaast kan de leerkracht ervoor kiezen om de mailtjes eerst in klad te laten schrijven en de leerling tips te geven over de opbouw en de spelling.
De bovenstaande voorbeelden sluiten aan bij de kerndoelen voor het Nederlands taalonderwijs. Vooral kerndoel negen sluit hierbij aan: ‘De leerlingen krijgen plezier in het lezen en schrijven van voor hen bestemde verhalen, gedichten en informatieve teksten.’ (bron:tule.slo.nl)
Het maken van een klassenkrant sluit prima aan bij kerndoel vijf voor het Nederlands taalonderwijs; ‘De leerlingen leren naar inhoud en vorm teksten te schrijven met verschillende functies, zoals: informeren, instrueren, overtuigen of plezier verschaffen.’ (bron:tule.slo.n). Een mooie manier om dit leerdoel te bereiken is het opzetten van een klassenkrant. Hierin kunnen de leerlingen schrijven over hun projecten, schooluitjes, bijzondere gebeurtenissen (geboorte broertje, halen zwemdiploma, overlijden huisdier) en andere voor hun belangrijke zaken. De klassenkrant is dus een manier om te laten zien wat de leerlingen bezig houd, maar het kan ook gebruikt worden om hun werk in te publiceren. Het maken van een klassenkrant is betekenisvol en voor de leerlingen is duidelijk voor wie zij de krant maken. Naast de mogelijkheden die de krant bied met betrekking tot soort tekst, zinsbouw en spelling kan het ook de samenwerking tussen leerlingen stimuleren. Wie zijn er verantwoordelijk voor de inhoud van de krant? De leerkracht kan er voor kiezen om deze rol op zich te nemen, maar kan er ook voor kiezen om een kleine redactie op te stellen. Deze leerlingen zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de krant. Dit verreist goede communicatieve en samenwerking vaardigheden van de leerlingen.
De computer en het jonge kind
Voor jonge kinderen is het lastig om zelfstandig activiteiten achter de computer te ondernemen. Toch zijn er voldoende mogelijkheden om jonge kinderen met computers te laten werken. Hieronder noem ik er enkele.
De digitale camera bied veel mogelijkheden ter stimulering van de taalvaardigheid. Het maken van digitale foto’s sluit aan bij de belevingswereld van de kinderen. Met behulp van de foto’s kunnen leerlingen een verhaal vertellen, wat zie je op de foto’s, wat was je aan het doen? De leerkracht kan met behulp van ouders verschillende situaties en plekken op de foto zetten. Denk hierbij aan foto’s van een thuissituatie (kamer, knuffel, familie), foto’s op in de klas en op het schoolplein, foto’s van de buurt, foto’s van een feest of uitje en foto’s van bijzondere activiteiten. Deze foto’s nodigen de leerlingen uit om iets te vertellen.
Samen achter de computer om de zelfstandigheid te vergroten. Voor jonge kinderen is het zelfstandig werken met de computer erg lastig. Het is dan ook een goed idee om leerlingen aan elkaar te koppelen. Hierbij kan je denken aan het koppelen van een bovenbouw leerling aan een onderbouw leerling, maar ook het koppelen van oudste en jongste kleuters is een optie. Door samen achter de computer te zitten leren kinderen dingen aan elkaar uit te leggen, trainen zij hun luistervaardigheid daarnaast is dit goed voor de sociale vaardigheden en het zelfvertrouwen.
Voor leerlingen die toe zijn aan de geschreven taal bied het werken met een toetsenbord een uitkomst. Op het toetsenbord zijn alle letters te vinden die de leerlingen in groep 2 en 3 leren. Helaas zijn alle letters op het toetsenbord hoofdletters. De leerkracht kan ervoor kiezen om kleine stickers met de schoolletters op het toetsenbord te plakken. Op deze manier is het mogelijk voor kinderen om hun naam op de computer in te typen. Daarnaast kunnen ook andere woorden nagetypt worden, de computer neem op deze manier de functie van een stempelkussen op zich.
Om de computervaardigheden te trainen en om te leren werken met pictogrammen is het maken van een digitale tekening een goed middel. Het maken van een digitale tekening geeft leerlingen de mogelijkheid om de voordelen van het werken met de computer te ontdekken. De digitale tekening kan voorzien van een gesproken en geschreven verhaal verwerkt worden in een digitaal prentenboek. Het volgende hoofdstuk gaat over de mogelijkheden van het gebruik van digitale prentenboeken in de kleuterbouw.
Het digitale prentenboek
Jonge kinderen hebben behoefte aan veel herhaling, digitale prentenboeken kunnen hierbij een uitkomst bieden. Nadat de leerkracht een prentenboek klassikaal heeft aangeboden kan hij of zij de digitale versie aanbieden. Een digitaal prentenboek is een verhaal ondersteund met beeld en geluid. Het verhaal meerdere keren horen en zien kan vooral voor minder taalvaardige leerlingen (NT2) een hoog rendement hebben. Doordat het verhaal visueel ondersteund wordt, is het verhaal voor deze leerling beter te begrijpen.
Het digitale prentenboek bied veel voordelen ten opzichte van de papieren variant. Het digitale prentenboek is duurzaam (slijt niet) en kan zo vaak herhaald worden als het kind wenst. Daarnaast kan deze op meerdere computers afgespeeld worden, dit bied de mogelijkheid aan leerlingen om het verhaal thuis te lezen. Vooral voor NT2 leerlingen, waarbij de ouders thuis geen Nederlands spreken, bied dit de mogelijkheid om toch voorgelezen te worden in het Nederlands.
Een digitaal prentenboek kan actief of passief gelezen worden. Bij een passief prentenboek spreken wij als het verhaal na een druk op de knop vanzelf begint te spelen en pas stopt bij het einde. Van een interactief prentenboek spreken wij wanneer het verhaal door de leerling bestuurt wordt. Hieronder staan een aantal tips om een prentenboek aantrekkelijk en interactief te maken.
Met behulp van animaties kunnen de leerlingen tijdens het lezen verrast worden. Microsoft Powerpoint bied de mogelijkheid om plaatjes te voorzien van animaties. De afbeelding kunnen op een gekke manier het scherm binnen komen of tijdens het lezen d.m.v. een muisklik plotseling een gekke beweging maken. Dit kan voor veel leerlingen motiverend werken.
Door de prenten te voorzien van tekst kan er een koppeling gemaakt worden tussen het woord en de betekenis. Zo kan bij een afbeelding van een muis, het woord muis geschreven en aanklikbaar gemaakt worden. Op deze manier kan er een verband gelegd worden tussen woord, geluid en beeld.
Een prentenboek kan interactief en zelfstandig gebruikt worden m.b.v. pictogrammen. Op deze manier kan de leerling zelf kiezen of hij/zij een dia nogmaals wil beluisteren, een dia terug of verder wil. Daarnaast kan de leerkracht ervoor kiezen om opdrachten in te spreken, bijvoorbeeld ‘wijs de hond aan’.
Zelf maken van een digitaal prentenboek
Het bekijken van een bestaand prentenboek is erg spannend, maar samen kun je ook een eigen prentenboek maken. De leerkracht kan ervoor kiezen om samen met de groep een eigen prentenboek te maken. Om zelf een prentenboek te maken moet de leerkracht samen met de leerlingen een paar keuzes maken: er moet een onderwerp/verhaal komen, er moeten prenten komen en er moet een verhaal ingesproken worden.
Onderwerp
Het onderwerp van het digitale prentenboek kan een beschrijvend verhaal van een uitstapje of project zijn, een door de leerkracht verzonnen verhaal, een verhaal afkomstig uit een voorleesboek of een door de leerlingen verzonnen verhaal. De leerkracht kan er voor kiezen om het onderwerp zelf uit te kiezen maar kan dit ook in overleg met de leerlingen doen. Het verloop van het verhaal kan tijdens een kringgesprek bepaald worden, maar de leerkracht kan er ook voor kiezen om iedere leerling om de beurt een stuk van het verhaal te laten verzinnen. Op deze manier blijft het eindresultaat een verassing.
Prenten
Nadat de leerkracht samen met de groep een verhaal verzonnen heeft, moet bedacht worden wat voor prenten er bij dit verhaal passen. De prenten kunnen getekend worden met de hand en later worden in gescand. De prenten kunnen op de computer gemaakt worden met een simpel tekenprogramma, bijvoorbeeld Paint. De prenten kunnen ook gemaakt worden van digitale foto’s.
Tekst en Geluid
Nadat de leerkracht alle prenten in de Powerpoint presentatie heeft geplaatst kunnen deze voorzien worden van tekst en geluid. De leerkracht kan er voor kiezen om de tekst zelf in te spreken, maar kan ook één leerling uitkiezen of iedere leerling zijn eigen tekst laten inspreken.
Het maken van een digitaal prentenboek
In het vorige hoofdstuk heeft u kunnen lezen over de voordelen van het digitaal prentenboek. Ik hoop dat u hierdoor zelf gemotiveerd bent geraakt om een prentenboek te maken. In dit hoofdstuk wordt in een paar stappen uitgelegd welke materialen u nodig heeft en welke stappen u moet nemen om een digitaal prentenboek in elkaar te zetten.
Wanneer u zelf een digitaal prentenboek wilt maken heeft u de volgende materialen nodig. Een computer met daarop Microsoft Powerpoint, een foto bewerkingsprogramma, een aangesloten scanner en een werkende microfoon. Het is ook mogelijk om de geluidsbestanden met bijvoorbeeld een telefoon of mp3 speler op te nemen en deze bestanden op de computer te zetten. In dit geval heeft u geen microfoon nodig die aangesloten wordt op de computer.
De eerste stap in het maken van een digitaal prentenboek is het kiezen van een geschikt boek. Mijn ervaring is dat kartonnen boeken makkelijker in te scannen zijn op de computer. Deze zijn makkelijk op de scanner neer te leggen doordat zij vlak zijn, hierdoor is de kans op donkere randen aan de zijkant klein. Wanneer u een gewoon boek in scant moet u ervoor zorgen dat u het boek zo dicht mogelijk tegen de scanner aandrukt, met name aan de kant van de rug van het boek. Bij de keuze van het boek moet u er ook op letten dat de plaatjes het liefst niet doorlopen op de volgende pagina. Het is meestal niet mogelijk twee pagina’s tegelijk in te scannen, dus zullen er altijd twee plaatjes samengevoegd moeten worden. Helaas staat er dan vaak een donkere streep midden in de afbeelding.
De tweede stap in het maken van een digitaal prentenboek is het bewerken van de plaatjes. Deze stap kan eventueel overgeslagen worden. Wanneer u de plaatjes op de computer in scant is er een grote kans dat er aan de zijkanten donkere plekken of andere oneffenheden te zien zijn. Deze kunt u zelf met een simpel bewerkingsprogramma als Paint makkelijk weghalen.
De derde stap is het opnemen van geluidsbestanden. Het is hierbij van belang dat u niet het hele boek in een keer opneemt, maar dit bijvoorbeeld per bladzijde of per plaatje inspreekt. De ingesproken teksten kunnen daarna makkelijk bij de juiste pagina in de powerpoint presentatie geplaatst worden.
De vierde stap is het aanmaken van een Powerpoint Presentatie. Ik ga er vanuit dat u weet hoe u een nieuwe presentatie kan openen en de overige basisfuncties van het programma kent. Zorg ervoor dat u voor ieder gescande plaatje een nieuwe dia aanmaakt. In deze dia voegt u het plaatje in (invoegen ? nieuwe afbeelding), door met de muis op een van de hoeken van de afbeelding te klikken kunt u de afbeelding het gewenste formaat maken. Nu kunt u het geluidsfragment invoegen.
Om problemen te voorkomen is het van belang dat het geluidsbestand bij het opslaan van de presentatie in het bestand wordt opgeslagen. De standaardinstelling zorgt er echter voor dat bestanden groter dan 100 kb niet in het bestand worden opgenomen. Deze instelling moet u veranderen naar 5000 kb. Wanneer u een geluidsbestand toevoegt krijgt u de mogelijkheid om de opties voor geluidsbestanden te veranderen. Hier ziet u ook het kopje ‘maximale grootte van geluidsbestand (kb)’ staan. Hier kunt u deze instelling veranderen. Helaas wordt dit pas toegepast als u het geluidsbestand verwijdert en opnieuw in de dia plaatst. Als u deze instelling eenmaal heeft verandert blijft deze instelling voor alle geluidsbestanden zo. U kunt voor het geluidsbestand nog meerdere opties selecteren; Wilt u dat deze automatisch wordt afgespeeld of pas bij een muisklik? Wilt u dat het icoontje zichtbaar is of niet?
De vijfde stap is het controleren of de voorstelling goed werkt. Speel de diavoorstelling af en kijk of de instellingen naar wens zijn. Als u tevreden bent kunt u het bestand opslaan en is uw digitale prentenboek klaar voor gebruik! Als u vaker met powerpoint werkt is het natuurlijk ook mogelijk om de animaties en overige geluidseffecten aan het prentenboek toe te voegen. Om een aantal voorbeelden hiervan te bekijken kunt u deze site bezoeken; http://www.jufsamantha.nl/onderbouw/prentenboek/
Conclusie
De computer neemt op basisscholen een steeds belangrijkere rol in. Het is niet alleen een bron van informatie, lesideeën en overig educatief materiaal. Het wordt ook een registratiemiddel en een communicatiemiddel tussen leerkrachten onderling en tussen leerkracht en ouders. De mogelijkheden van de computer lijken eindeloos.
Er zijn echt nog enkele drempels die het gebruik van de computer tegenhouden. Zoals technische problemen en gebrek aan kennis. Daarnaast kan deze grote en onbeperkte bron van informatie ook voor angsten zorgen. Wat van belang is bij het gebruik van de computer in het basisonderwijs is dat het gebruik van de computer een middel is en niet het doel.
Naast alle educatieve software bied de computer ook andere mogelijkheden om de taalvaardigheid te stimuleren, zoals e-mail contact, klassenkranten/websites, pictogrammen, afbeeldingen en verhalen. Het mooiste voorbeeld hiervan is het digitaal prentenboek. Het digitaal prentenboek combineert tekst, beeld en geluid. Door de eindeloze herhalingsmogelijkheden is het een prachtig middel om de gesproken taal te verduidelijken en beter te leren begrijpen. Het digitale prentenboek is zeer interactief en hierdoor erg aantrekkelijk voor jonge kinderen.
Naast het maken van bestaande prentenboeken kan de leerkracht en ook voor kiezen om samen met de kinderen prentenboeken te maken. Hierbij worden leerlingen gestimuleerd om mee te denken over het verhaal, de prenten en is het bekijken en beluisteren van het eindresultaat nog spannender.
Ik ben van mening dat leerkrachten de computer anders moeten gaan benutten. Op veel scholen staat de computer op de gang of in een stoffig hoekje in de klas. Deze wordt meestal gebruikt als extra werk of beloning. Met de bovenstaande informatie hoop ik leerkrachten te stimuleren om meer met de computer te doen en deze ten volle te benutten. Terug naar boven
